NVIDIA’nın Blackwell mimarisini kullanan GeForce RTX 50 serisi, yüksek kare hızlarında ve DLSS Super Resolution kullanılan bazı senaryolarda işlemci darboğazına beklenenden daha erken takılabilir.
Yeni teknik analizde özellikle RTX 5090’ın önceki nesillere karşı sahip olduğu performans farkının belirli koşullarda yüzde 10 ila yüzde 29 seviyesine kadar gerileyebildiği belirtiliyor.
Sorunun DLSS’in doğrudan performans düşürmesinden ziyade, düşük dahili render çözünürlüğünün kare hızını yükseltmesi ve işlemcinin GPU’ya yeterince hızlı iş gönderememesiyle ortaya çıktığı aktarılıyor.
RTX 5090 yüksek FPS’de işlemci darboğazına takılabiliyor
4K çözünürlükte DLSS Quality kullanıldığında oyun görüntüsü doğrudan 3840 × 2160 pikselde oluşturulmuyor. GPU daha düşük bir dahili çözünürlükte kareyi render ediyor ve DLSS görüntüyü 4K’ya yükseltiyor.
4K DLSS Quality modunda temel render çözünürlüğü yaklaşık 2560 × 1440 seviyesine indiği için GPU üzerindeki klasik raster yükü azalıyor ve üretilen kare sayısı yükseliyor. Kare hızının 100 FPS ve üzerine çıkmasıyla birlikte işlemcinin oyun motoru, sürücü ve GPU arasındaki işi hazırlama hızı daha belirleyici hale geliyor.
RTX 5090 gibi çok güçlü bir GPU’da bu durum daha görünür hale geliyor. Ekran kartı native 4K’da tamamen yük altında çalışırken performansı büyük ölçüde GPU belirliyor. DLSS ile dahili çözünürlük düşürüldüğünde ise GPU’nun bir kareyi işleme süresi kısalıyor ve CPU tarafında hazırlanan işlerin yetişme hızı sınıra dönüşebiliyor.
Paylaşılan sonuçlarda RTX 5090’ın önceki nesil ekran kartlarına karşı performans avantajının bu senaryolarda yüzde 10 ila yüzde 29 seviyesine kadar indiği belirtiliyor.
Buradaki yüzde 29 ifadesini RTX 5090’ın DLSS açıldığında doğrudan yüzde 29 FPS kaybetmesi şeklinde okumamak gerekiyor; söz konusu değer nesiller arasındaki avantajın bazı CPU sınırlı koşullarda ne kadar daralabildiğiyle ilgili.
İddianın teknik açıklamasında RTX 50 serisinin özel bir donanımsal görev zamanlayıcısına sahip olmadığı ve bazı işlerin sürücü ile sistem işlemcisine kaldığı ileri sürülüyor.
Ancak NVIDIA’nın Blackwell mimarisi için yayımladığı teknik belgeler bu noktada önemli bir ayrıntı içeriyor. Blackwell GPU’larda AI Management Processor, yani AMP adı verilen programlanabilir bir GPU context scheduler bulunuyor.
NVIDIA, RISC-V tabanlı bu işlemcinin GPU görevlerinin zamanlanmasında CPU üzerindeki yükü azaltmak ve Windows Hardware-Accelerated GPU Scheduling ile çalışmak üzere tasarlandığını açıkça belirtiyor. Bu nedenle sorunun doğrudan “RTX 50’de donanımsal scheduler yok” şeklinde tanımlanması mevcut resmi mimari belgelerle örtüşmüyor.
Blackwell mimarisinde kare zamanlaması tarafında da özel donanım bulunuyor. DLSS 4 Multi Frame Generation ile birlikte geliştirilen Flip Metering mekanizması, RTX 40 serisindeki CPU tabanlı kare zamanlama yaklaşımının bir bölümünü ekran motoruna taşıyor.
NVIDIA ayrıca AMP’nin CPU’nun GPU görevlerini zamanlama sorumluluğunu azaltarak özellikle işlemcinin darboğaz oluşturduğu oyun senaryolarında daha düşük gecikme sağlayabildiğini belirtiyor.
Ortaya çıkan performans davranışı ise donanımsal bir zamanlayıcının bulunmasından bağımsız olarak mümkün. Güncel üst seviye GPU’larda çözünürlüğü veya render yükünü düşürmek, ekran kartının bir sonraki kareyi daha hızlı talep etmesine neden oluyor.
İşlemci aynı hızda yeni kare hazırlayamıyorsa GPU kullanım oranı düşüyor ve daha güçlü bir ekran kartına geçildiğinde elde edilen performans artışı küçülüyor. Bu nedenle 4K native çözünürlükte tamamen GPU sınırlı çalışan bir oyunun, 4K DLSS Quality açıldığında CPU sınırlı hale gelmesi teknik olarak olağan bir durum.
DLSS kullanım oranı nedeniyle konu RTX 50 sahiplerinin büyük bölümünü ilgilendiriyor. NVIDIA’nın daha önce paylaştığı kullanım verilerinde NVIDIA App yüklü RTX 50 serisi sistemlerin yüzde 92’sinde DLSS’in etkinleştirildiği açıklanmıştı. Bu oran tüm GeForce veya RTX kullanıcılarını kapsamıyor; yalnızca RTX 50 serisi ekran kartına ve NVIDIA App’e sahip sistemlerden elde edilen verileri içeriyor.
DLSS 4, RTX 50 serisinde yalnızca Super Resolution teknolojisinden de ibaret değil. Blackwell ekran kartları Multi Frame Generation ile geleneksel olarak render edilen her kare için üç ek kareye kadar oluşturabiliyor.
NVIDIA, DLSS 4 ile desteklenen senaryolarda geleneksel render işlemine kıyasla sekiz kata kadar FPS artışı açıklıyor. Super Resolution, Ray Reconstruction, Frame Generation ve Multi Frame Generation aynı DLSS ailesinin farklı parçaları olduğu için CPU darboğazının etkisi kullanılan DLSS özelliklerine, oyuna, işlemciye, temel kare hızına ve grafik ayarlarına göre değişiyor.
RTX 50 serisinde yüksek FPS altında oluşan CPU sınırlamasının yazılım güncellemesiyle tamamen giderilemeyecek kalıcı bir “donanım hatası” olduğu iddiası ise şu aşamada bağımsız teknik çalışmalarla doğrulanmış değil.
NVIDIA’nın Blackwell belgelerinde CPU yükünü azaltmak için AMP, HAGS entegrasyonu ve donanımsal Flip Metering gibi mekanizmalar açık biçimde yer alıyor.
Bu nedenle mevcut veriler, belirli oyun ve ayarlarda RTX 5090’ın CPU darboğazına girerek nesiller arasındaki performans farkını ciddi biçimde azaltabildiğini desteklerken, bunun Blackwell silikonunda doğrulanmış temel bir tasarım hatası olduğunu söylemek için yeterli değil.
