Televizyonlarda görüntü kalitesini belirleyen tek unsur çözünürlük değil. 3840 × 2160 piksel çözünürlük sunan 4K görüntü, 1920 × 1080 piksel çözünürlüklü Full HD görüntünün dört katı piksele sahip olsa da ekrandaki piksel sayısı tek başına daha iyi görüntüyü garanti etmiyor. Yüksek kaliteli ve düşük sıkıştırmalı bir 1080p film, yoğun biçimde sıkıştırılmış bir 4K yayından daha temiz, daha ayrıntılı ve daha doğal görünebiliyor.
4K çözünürlük tek başına daha iyi görüntü anlamına gelmiyor
Dijital videoda çözünürlük yalnızca görüntünün kaç pikselden oluştuğunu belirliyor. Bu piksellerin ne kadar görüntü bilgisi taşıdığı ise kullanılan bit hızı, video kodeği ve sıkıştırma seviyesiyle doğrudan bağlantılı. Özellikle internet üzerinden sunulan filmler ve diziler, bağlantı üzerinden kesintisiz aktarılabilmeleri için sıkıştırılıyor.
Sıkıştırma sırasında görüntüdeki bazı bilgiler tamamen kaldırılabiliyor. İnce film grenleri, gölgeler arasındaki küçük ton geçişleri, kumaş ve yüzey dokuları, saç telleri, hareketli nesnelerdeki ayrıntılar ve karmaşık sahnelerdeki küçük detaylar bunların arasında yer alıyor. Video daha sonra televizyonda çözüldüğünde kaybolan bu bilgiler yeniden oluşturulamıyor.
Fark özellikle görüntünün sıkıştırılması zorlaştığında belirginleşiyor. Yoğun yağmur ve kar sahneleri, duman, hareket eden ağaç yaprakları, kalabalıklar, karanlık alanlar ve hızlı kamera hareketleri aynı kare içerisinde çok fazla değişken bilgi barındırıyor. Kullanılabilecek veri miktarı yetersiz kaldığında bloklaşma, renk geçişlerinde bantlaşma, ayrıntı kaybı ve dokuların birbirine karışması daha görünür hale geliyor.
Burada devreye bit hızı giriyor. Bit hızı, videoya belirli bir süre içerisinde ne kadar veri ayrıldığını ifade ediyor. Aynı çözünürlükteki iki video bu nedenle birbirinden tamamen farklı görünebiliyor. Daha yüksek bit hızına sahip dosya, görüntünün ince ayrıntılarını koruyabilmek için daha fazla veriye sahip oluyor.
Standart Blu-ray formatında 1080p video için azami video bit hızı 40 Mbps seviyesine kadar çıkabiliyor. Ultra HD Blu-ray tarafında ise 66 GB kapasiteli disklerde 108 Mbps, 100 GB kapasiteli disklerde 128 Mbps seviyesine kadar video aktarımı destekleniyor. Bunlar formatların üst sınırları ve her filmin sürekli olarak bu değerlerde kodlandığı anlamına gelmiyor.
İnternet üzerinden yayınlanan içeriklerde süreç farklı işliyor. Yayın servisleri bağlantının durumuna göre görüntü kalitesini değiştirebilen adaptif bit hızı sistemleri kullanıyor. İnternet hızındaki düşüş veya bağlantının kararsız hale gelmesi durumunda video oynatılmaya devam ederken görüntü kalitesi azaltılabiliyor.
Örneğin Netflix, 4K Ultra HD içerikler için en az 15 Mbps seviyesinde istikrarlı internet bağlantısı öneriyor. Ancak 15 Mbps internet bağlantısına sahip olmak, izlenen videonun sürekli 15 Mbps video bit hızında aktarıldığı anlamına gelmiyor. Servis bağlantı koşullarını, cihazı, kullanılan planı ve oynatma ayarlarını dikkate alarak aktarım kalitesini değiştirebiliyor.
Bu nedenle iyi hazırlanmış bir 1080p Blu-ray, ağır şekilde sıkıştırılmış bir 4K internet yayınının karşısında avantaj sağlayabiliyor. 4K yayın ekrana daha fazla piksel gönderirken, bu piksellerin içerisinde bulunan gerçek görüntü bilgisi daha düşük olabiliyor. Özellikle film greni, ince yüzey dokuları ve karanlık sahnelerde fark kolaylıkla görülebiliyor.
Kullanılan video kodeği de karşılaştırmayı doğrudan etkiliyor. HEVC/H.265 gibi daha yeni kodekler, eski nesil kodeklere kıyasla daha düşük veri miktarıyla yüksek görüntü kalitesi sağlayabiliyor. Dolayısıyla yalnızca çözünürlüğe veya Mbps değerine bakarak iki farklı videonun görüntü kalitesini kesin biçimde karşılaştırmak mümkün değil. Kaynağın nasıl kodlandığı da önemli.
1080p görüntünün 4K televizyonda gösterilmesi tarafında ise oldukça uygun bir matematiksel oran bulunuyor. Full HD görüntü 1920 × 1080 pikselden, 4K UHD görüntü ise 3840 × 2160 pikselden oluşuyor. Yatay ve dikey çözünürlük tam olarak iki katına çıktığı için teorik olarak bir 1080p piksel, 4K panel üzerindeki 2 × 2 boyutundaki dört piksele eşlenebiliyor.
Televizyonlar pratikte yalnızca dört pikseli birbirinin aynısı haline getirmekle yetinmiyor. Görüntü işlemcileri ölçekleme algoritmaları, kenar iyileştirme, gürültü azaltma ve farklı görüntü işleme tekniklerinden yararlanıyor. Kullanılan televizyonun görüntü işlemcisi ve ölçekleme algoritmasının kalitesi bu nedenle 1080p içeriğin 4K panel üzerinde nasıl görüneceğini ciddi biçimde değiştirebiliyor.
Ölçekleme işlemi kaynakta bulunmayan gerçek ayrıntıları geri getiremiyor. Buna karşılık iyi bir görüntü işlemcisi, düşük çözünürlüklü görüntünün panelin doğal çözünürlüğüne aktarılması sırasında oluşabilecek yumuşamayı ve görüntü bozukluklarını azaltabiliyor. Kötü ölçekleme ise ince çizgilerin bulanıklaşmasına ve görüntünün gereğinden fazla yumuşamasına neden olabiliyor.
Kaynak seçimi bu noktada televizyonun çözünürlüğünden daha kritik hale gelebiliyor. Aynı filmin düşük bit hızlı internet yayını ile yüksek kaliteli Blu-ray sürümü arasında seçim yapılabiliyorsa Blu-ray sürümü daha fazla görüntü bilgisini koruyabiliyor. Ultra HD Blu-ray kullanıldığında ise 4K çözünürlük yüksek bit hızıyla birleştiği için internet üzerinden sunulan 4K sürümlere karşı görüntü kalitesi farkı daha da büyüyebiliyor.
İnternet üzerinden 4K içerik izlerken bağlantının kararlı tutulması da önemli. Mümkün olduğunda Ethernet bağlantısı kullanmak, Wi-Fi tercih edildiğinde televizyon ile erişim noktası arasında güçlü ve kararlı bir bağlantı sağlamak adaptif yayın sisteminin görüntü kalitesini düşürme ihtimalini azaltıyor.
Televizyonun görüntü ayarlarını en yüksek seviyeye çıkarmak da her zaman daha iyi sonuç vermiyor. Keskinlik ayarının gereğinden fazla artırılması nesnelerin çevresinde yapay konturlar oluşturabiliyor ve sıkıştırma hatalarını daha görünür hale getirebiliyor. Yoğun gürültü azaltma işlemi ise film grenini ve ince dokuları görüntüden silebiliyor.
Hareket yumuşatma sistemleri de filmlerde görüntünün orijinal hareket karakterini değiştirebiliyor. Özellikle saniyede 24 kare çekilen sinema içeriklerinde bu özelliklerin kapatılması veya düşük seviyede kullanılması, yapay hareket oluşturma işlemini engelleyebiliyor. Gürültü azaltma ayarının kapatılması da dokuların aşırı şekilde birbirine karıştığı televizyonlarda daha fazla özgün ayrıntının korunmasını sağlayabiliyor.
1080p çözünürlük teknik olarak 4K’dan daha yüksek görüntü kalitesine sahip değil. Aynı koşullarda hazırlanmış yüksek kaliteli bir 4K kaynak, 1080p kaynaktan daha fazla gerçek görüntü ayrıntısı sunabiliyor. Ancak temiz ve yüksek bit hızlı bir 1080p kaynak ile yoğun biçimde sıkıştırılmış bir 4K internet yayını karşı karşıya geldiğinde çözünürlük avantajı tek başına sonucu belirlemiyor.
